ประวัติหลวงพ่อเงิน

หลวงพ่อเงิน พุทธโชติ อดีตเจ้าอาวาสวัดบางคลาน (วัดหิรัญญาราม) อำเภอโพทะเล จังหวัดพิจิตร เป็นพระเกจิอาจารย์ที่ได้รับความเคารพสูงสุดองค์หนึ่งของภาคเหนือตอนล่าง มีชีวิตอยู่ตั้งแต่ปลายรัชกาลที่ 1 จนถึงต้นรัชกาลที่ 6 รวมกว่าหนึ่งศตวรรษ

ชาติกำเนิด

เกิดเมื่อวันศุกร์ที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2351 แรม 12 ค่ำ เดือน 10 ปีมะโรง ในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โยมบิดาชื่ออู๋ ชาวบางคลาน โยมมารดาชื่อฟัก ชาวแสนตอ (อำเภอขาณุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร) เป็นบุตรคนที่ 4 ในพี่น้อง 6 คน

ข้อสังเกตเรื่องปีเกิด แหล่งข้อมูลที่เผยแพร่ทั่วไปบางแห่งระบุปีเกิดเป็น พ.ศ. 2353 ขณะที่วิกิพีเดียและประวัติฉบับวัดระบุ พ.ศ. 2351 เว็บนี้ใช้ พ.ศ. 2351 เป็นหลักตามแหล่งอ้างอิงด้านล่าง และบันทึกความต่างนี้ไว้ในไทม์ไลน์

บรรพชาและอุปสมบท

อายุ 3 ขวบ ลุงพาไปอยู่กรุงเทพฯ เพื่อศึกษาที่วัดตองปุ (วัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร) อายุ 12 ปีบรรพชาเป็นสามเณรที่วัดเดียวกัน ลาสิกขาเมื่ออายุครบ 20 ปีแล้วกลับบ้านเกิดที่พิจิตรระยะหนึ่ง ก่อนอุปสมบท ณ วัดชนะสงครามเมื่ออายุ 22 ปี ตรงกับ พ.ศ. 2373 ได้รับฉายา “พุทธโชติ”

กลับสู่พิจิตรและสร้างวัดวังตะโก

บวชได้ 3 พรรษา พี่ชายคือขุนภุมราไปรับท่านกลับมาจำพรรษาที่วัดคงคาราม (วัดบางคลานใต้) เพื่อดูแลรักษาปู่ที่ล้มป่วย เนื่องจากท่านร่ำเรียนวิชาแพทย์แผนโบราณมา อยู่ได้ 1 พรรษา ท่านซึ่งเป็นพระนักวิปัสสนาเห็นว่าบริเวณที่แม่น้ำยมกับแม่น้ำพิจิตร (แม่น้ำน่านสายเก่า) บรรจบกัน มีวัดร้างและป่าสงบเหมาะแก่การปฏิบัติ จึงไปสร้างวัดใหม่ลึกเข้าไปจากวัดร้างราว 500 เมตร ชื่อ วัดวังตะโก ตามชื่อหมู่บ้าน ภายหลังเปลี่ยนเป็นวัดบางคลาน หรือวัดหิรัญญาราม เล่ากันว่าท่านนำกิ่งโพธิ์จากวัดคงคารามมาปลูกเสี่ยงทาย ต้นโพธิ์เจริญงอกงาม วัดจึงเจริญตามลำดับ จากกุฏิหลังคาแฝกเป็นกระเบื้อง มีศาลาและพระอุโบสถ ท่านเป็นพระอุปัชฌาย์ที่นี่ และรักษาผู้ป่วยด้วยตำรับแพทย์แผนโบราณและน้ำมนต์ มีผู้มาขอเป็นศิษย์ไม่ขาดสาย

หมายเหตุ: ต้นฉบับวิกิพีเดียพิมพ์ปีที่สร้างวัดใหม่ว่า พ.ศ. 2477 ซึ่งขัดกับลำดับเหตุการณ์ (อุปสมบท 2373 + 3 พรรษา + 1 พรรษา) น่าจะเป็น พ.ศ. 2377 เว็บนี้จึงบันทึกเป็น “ราว พ.ศ. 2377” และจัดระดับความแน่นอนเป็น “น่าจะใช่”

ผลงานสำคัญ

หนังสือ วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดพิจิตร สรุปผลงานของท่านไว้ 3 ด้าน

1. การก่อสร้าง ท่านเป็นธุระสร้างโบสถ์ วิหาร ของวัดใกล้เคียงอยู่เสมอ โดยรวบรวมทรัพย์จากการสร้างวัตถุมงคล ทั้งพระเครื่อง พระพิมพ์ และพระบูชา รวมถึงศาลาพักร้อนสำหรับผู้สัญจร เช่น ศาลาระหว่างหนองหลวงกับหนองขาว และที่หนองแหน ตำบลบางคลาน
2. การแพทย์แผนโบราณ รักษาโรคด้วยสมุนไพรและน้ำมนต์ ตำรายาสมุดข่อยของท่านยังเก็บรักษาอยู่ที่วัดบางคลาน
3. วิปัสสนากรรมฐาน เป็นศิษย์สำนักเดียวกันและสหายสนิทของหลวงปู่ศุข วัดปากคลองมะขามเฒ่า จังหวัดชัยนาท ซึ่งแนะนำให้กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์มาศึกษาวิปัสสนากับท่าน และสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส เคยเสด็จมาประทับที่วัดวังตะโกหลายวันเพื่อศึกษาด้านนี้

มรณภาพ

มรณภาพก่อนรุ่งสางวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2462 แรม 11 ค่ำ เดือน 10 เวลาประมาณตีห้า สิริอายุ 111 ปี

แหล่งอ้างอิง

• วิกิพีเดียภาษาไทย: หลวงพ่อเงิน พุทฺธโชติ (เนื้อหาในหน้านี้เรียบเรียงใหม่จากบทความดังกล่าว ซึ่งเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-SA)
• วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดพิจิตร (อ้างถึงในบทความวิกิพีเดีย)

ประวัติส่วนที่เป็นเรื่องเล่า เช่น การปลูกโพธิ์เสี่ยงทาย บันทึกไว้ตามที่เผยแพร่ แต่ไม่นับเป็นหลักฐานในการประเมินของเว็บนี้