หน้าหนังสือของราชการ (สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม) หน้า 19: ประวัติการสร้างโบสถ์วัดห้วยเขนโดยพระครูล้อม มีหลวงพ่อเงินเป็นประธาน

ภาพถ่ายหน้าหนังสือ (หน้า 19) ซึ่งผู้บันทึกเรียกว่า “หนังสือของจังหวัด” ท้ายหน้าพิมพ์ว่า สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม จึงน่าจะเป็นหนังสือชุดข้อมูลสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม/โบราณสถานของจังหวัดพิจิตร ยังไม่ทราบชื่อเล่มและปีพิมพ์ แต่ข้อความระบุว่าโบสถ์ “สร้างขึ้นราว 80 ปีล่วงมาแล้ว” นับจาก 2456 จึงน่าจะพิมพ์ราว พ.ศ. 2536–2540 ใกล้เคียงกับปีที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียน (2540)

ถอดความสาระสำคัญจากหน้าหนังสือ

• เจ้าอาวาสองค์แรกที่สร้างโบสถ์ชื่อ พระครูพิทักษ์ศีลคุณ (ล้อม โลหะทัศน์) เดิมเป็นพระปลัดล้อม อยู่ที่วัดห้วยเขน
• พระครูล้อมหาเงินสร้างวัดโดยขายนาของโยมพ่อโยมแม่ส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งได้จากหลวงพ่อเงินซึ่งเป็นประธานในการจัดสร้าง โดยทางวัดจำหน่ายพระคะแนนองค์เล็ก ๆ เนื้อดินเผา รูปหลวงพ่อเงิน มีทั้งรูปหล่อลอยองค์ จอบเล็ก จอบใหญ่ องค์ละ 1 บาท ได้เงินมาก่อสร้างวัดประมาณ 40,000 บาท
• พระครูล้อมนำช่างมาจากกรุงเทพฯ และนำแบบอย่างมาจากวัดพระแก้วมรกต ลงมือก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. 2456 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 6 และตัดลูกนิมิต พ.ศ. 2461
• พระประธานในโบสถ์สันนิษฐานว่าชื่อ “พระชินสีห์” คล้ายพระชินวรณ์ วัดบางมูลนาก และพระชินวรศ์ วัดวังกรด (ชื่อคล้องจองกัน) องค์จริงประดิษฐานที่วัดบวรนิเวศวิหาร ที่วัดห้วยเขนเป็นองค์จำลอง
• ฐานใต้องค์พระชินสีห์ใส่รูปหล่อลอยองค์หลวงพ่อเงิน จอบเล็ก จอบใหญ่ ไว้เป็นจำนวนมาก มีโจรลักเจาะแท่นเอาหลวงพ่อเงินไปเมื่อ พ.ศ. 2525 ปัจจุบันยังเห็นรอยเจาะ
• สิ่งก่อสร้างในสมัยที่หลวงพ่อเงินเป็นประธาน: กุฏิ 6 หลัง หอสวดมนต์ 1 หลัง ศาลาการเปรียญ 1 หลัง โบสถ์ 1 หลัง
• พื้นโบสถ์ปูหินอ่อนทั้งหมด สั่งซื้อจากอิตาลีเช่นเดียวกับวัดเบญจมบพิตร
• จิตรกรรมฝาผนังในโบสถ์มีเรื่องพุทธประวัติ ทศชาติชาดก และพระมาลัย

ถอดความคำต่อคำ (จากภาพในกระทู้ที่ปรับความคมชัดแล้ว 13 ต.ค. 2569)

เจ้าอาวาสวัดองค์แรกที่สร้างโบสถ์ชื่อว่า พระครูพิทักษ์สีกคุณ^[1] (ล้อม โลหะทัศน์) เดิมเป็นพระปลัดล้อม อยู่ที่วัดห้วยเขน พระครูล้อมได้พยายามหาเงินมาสร้างวัด โดยขายนาของโยมพ่อ โยมแม่ ส่วนหนึ่ง และอีกส่วนหนึ่งได้จากหลวงพ่อเงินซึ่งเป็นประธานในการจัดสร้าง โดยทางวัดได้จำหน่ายพระคะแนนองค์เล็ก ๆ เนื้อดินเผา รูปหลวงพ่อเงิน มีทั้งรูปหล่อลอยองค์ จอบเล็ก จอบใหญ่ องค์ละ 1 บาท ได้เงินมาก่อสร้างวัดประมาณ 40,000 บาท พระครูล้อมได้นำช่างมาจากกรุงเทพฯ และนำแบบอย่างมาจากวัดพระแก้วมรกต ลงมือก่อสร้างเมื่อ พ.ศ. 2456 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 6 และจัดลูกนิมิต^[2] พ.ศ. 2461 สันนิษฐานว่า พระประธานในโบสถ์มีชื่อว่า “พระชินสีห์” ซึ่งคล้ายกับพระชินวรณ์ วัดบางมูลนาก และพระชินวรศ์วัดวังกรด ทั้ง 3 องค์นี้คล้ายกันมาก ชื่อคล้องจองกัน สำหรับฐานใต้องค์พระชินสีห์ จะใส่รูปหล่อลอยองค์หลวงพ่อเงิน จอบเล็ก จอบใหญ่ ไว้เป็นจำนวนมาก บังเอิญมีขโมยมาลักเจาะแท่นเอาหลวงพ่อเงินไป เมื่อปี พ.ศ. 2525 จึงปัจจุบันยังเห็นเป็นรอยเจาะอยู่ สำหรับองค์พระชินสีห์องค์จริงได้ประดิษฐานไว้ที่วัดบวรนิเวศน์วิหาร ส่วนที่ในโบสถ์วัดห้วยเขนเป็นองค์จำลอง สิ่งที่ก่อสร้างในสมัยหลวงพ่อเงินที่เป็นประธานในการจัดสร้างคือ

1. กุฏิ 6 หลัง
2. หอสวดมนต์ 1 หลัง
3. ศาลาการเปรียญ 1 หลัง
4. โบสถ์ 1 หลัง

พื้นในโบสถ์วัดห้วยเขนปูด้วยหินอ่อนทั้งหมด โดยสั่งซื้อมาจากประเทศอิตาลีเช่นเดียวกับวัดเบญจมบพิตรดุสิตมหาสีมาราม

สิ่งที่น่าสนใจของวัดห้วยเขนก็คือ โบสถ์และจิตรกรรมฝาผนังภายในโบสถ์ ซึ่งสร้างขึ้นราว 80 ปีล่วงมาแล้ว ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 6 คงจะสร้างขึ้นพร้อมกับตั้งวัดห้วยเขนนั่นเอง สำหรับจิตรกรรมฝาผนังภายในโบสถ์นั้นมีทั้งเรื่องพุทธประวัติ เทศชาติชาดก^[3] และพระมาลัย

คำบรรยายใต้ภาพ: “พระครูพิทักษ์สีกคุณ (ล้อม โลหะทัศน์)” · ท้ายหน้า: “สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม 19”

[1] ต้นฉบับสะกด “พิทักษ์สีกคุณ” น่าจะเป็นคำผิดของ “พิทักษ์ศีลคุณ” · [2] ต้นฉบับพิมพ์ “จัดลูกนิมิต” น่าจะหมายถึง “ตัดลูกนิมิต” · [3] ต้นฉบับพิมพ์ “เทศชาติชาดก” น่าจะหมายถึง “ทศชาติชาดก” — ถอดตามต้นฉบับทุกตัวอักษร ไม่แก้คำผิด

ความสำคัญ: เป็นสิ่งพิมพ์ของหน่วยงานราชการที่ระบุชัดว่าหลวงพ่อเงินเป็น “ประธานในการจัดสร้าง” และระบุรายการวัตถุมงคลที่จำหน่ายหาทุน ตรงกับคำบอกเล่าของวัดทุกข้อ แต่เป็นอิสระจากกัน (พิมพ์ก่อนบันทึกออนไลน์ปี 2551 กว่าสิบปี) และให้ข้อมูลใหม่คือ ปีตัดลูกนิมิต 2461 ยอดเงิน 40,000 บาท และการลักเจาะฐานพระประธานปี 2525

ข้อจำกัด: ยังไม่ทราบชื่อหนังสือ ปีพิมพ์ และผู้เรียบเรียง หน้าหนังสือไม่ระบุแหล่งที่มาของข้อมูล (น่าจะสัมภาษณ์ทางวัด) จำเป็นต้องหาตัวเล่มมายืนยัน

ยืนยันด้วยแหล่งทางการออนไลน์: ฐานข้อมูลแหล่งศิลปกรรมอันควรอนุรักษ์ของ สผ. รายการ 698 ใช้ถ้อยคำเดียวกับหน้านี้ ดูหลักฐานชิ้นที่ 12

เบาะแสที่มาของหนังสือ (สืบค้น 13 ต.ค. 2569): ค้นร้านหนังสือ ห้องสมุด และเว็บ สผ. ยังไม่พบชื่อเล่ม แต่ฐานข้อมูลแหล่งศิลปกรรมของ สผ. (รายการ 698) ใช้ถ้อยคำเดียวกับหน้านี้ (“สร้างราว 80 ปีมาแล้ว”, “พระชินสิห์”) จึงน่าจะเป็นรายงานสำรวจสิ่งแวดล้อมศิลปกรรมจังหวัดพิจิตรที่หน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดพิจิตร (โรงเรียนพิจิตรพิทยาคม) จัดทำให้ สผ. ราว พ.ศ. 2536–2540 แหล่งที่น่าจะมีตัวเล่ม: หอวัฒนธรรมจังหวัดพิจิตร (โรงเรียนพิจิตรพิทยาคม), ห้องสมุด สผ., หอสมุดแห่งชาติ